Aristophanes Düşüncesinde Sofistler ve Eleştirisi
Anahtar Kelimeler:
Antik Yunan Felsefesi- Aristophanes- komedi- sofistler- söz sanatıÖz
Aristophanes, eski komedinin kurucu bir oyun yazarıdır. Komedilerinde ait olduğu Atina polisinin içine düştüğü siyasal ve sosyal sorunları sorgulayan, Atina’nın refah ve barış içinde yaşadığı eski günlerine özlem duyan, demokrasisi yozlaşmış Atina’yı eleştiren siyasal aktivisttir. Oyunlarıyla yozlaştığını düşündüğü Atina polisini eleştirmekte ve poliste değişmeye açık yeni olan ne varsa karşı çıkmaktadır. Aristophanes bu yönleriyle eskinin yanında yer almış, gelişime kapalı bir muhafazakârdır. Muhafazakâr yönü, onu Atina’daki yeni dönemin gerçekliğini okumak konusunda gerici kılmıştır. Oyunlarında gülmeye dayanan ironisiyle birlikte oluşan kaba ve küfürlü diliyle poliste yeni ve yozlaştırıcı gördüğü her kişi, olgu ve düşünceyi açık hedef yapmıştır. Aristophanes’in eleştirisinin temeline koyduğu kişiler insanı merkeze alan düşünceleriyle sofistler olmuştur. Sofist olduğunu düşündüğü ya da onun etkisinde kalmış yöneticiler Perikles ve Kleon, filozoflar Sokrates, Gorgias ve tragedya yazarı Euripides eleştirilerinden kaçamamıştır. Sofist düşünce eleştirisinin özünde ise göreceliliğe bağlı gelişen retorik sanatı yatmaktadır. O, eserlerinde sofistleri, dili göreceli hale getiren, paralı eğitim veren, polisi yozlaştıran, absürt kılıklarıyla toplumda gezen ve tuhaf doğa olaylarını araştıran doğa bilimcileri şeklinde sunmaktan kaçınmaz. Diğer bir deyişle sofistleri genel Yunan ölçülülüğünden kopmuş, polise kısmen yabancılaşmış kişiler olarak sunmaktadır. Çalışmanın amacı Aristophanes’in eserlerindeki sofistleri ve sofist eleştirilerini doküman incelemesi ve eleştirel söylem analiziyle ele alarak değerlendirme amacındadır.
Referanslar
Aeschines. (1919). The speeches of Aeschines (C. D. Adams, Çev.). William Heinemann Ltd.
Aiskhylos. (2015). Zincire vurulmuş Prometheus (A. Erhat & S. Eyüboğlu, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 458’den sonra yayımlandı.)
Akgün Kaya, E. (2022). Çeviri için sunuş / II. Sofistik dönem Philostratos, Bioi Sophistōn (Sofistlerin yaşamı): Klazomenailı Sofist Skopelianos. Sofist Dergi, 4. https://www.sofist.org/wp-content/uploads/2022/05/4.7-Sofistlerin-Yasami-Sunus-ve-ceviri.pdf
Aristophanes. (1957). Bulutlar. Milli Eğitim Yayınevi (Orijinal eser yak. MÖ 423’de yayımlandı.)
Aristophanes. (1966). Lysistrata kadınlar savaşı (A. Erhat & S. Eyuboğlu, Çev.). Remzi Kitabevi (Orijinal eser yak. MÖ 411’de yayımlandı.)
Aristophanes. (1993a). Barış (A. Erhat, Çev.). Remzi Kitabevi (Orijinal eser yak. 425-388 MÖ yılları arasında yayımlandı.)
Aristophanes. (1993b). Eşek arıları (S. Eyuboğlu, Çev.). Remzi Kitabevi (Orijinal eser yak. MÖ 422’de yayımlandı.)
Aristophanes. (2006). Kurbağalar (E. Kayalar, Çev.). Yaba Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 405’de yayımlandı.)
Aristophanes. (2013a). Kömürcüler (A. Erhat & S. Eyüboğlu, Çev.). İçinde Eşekarıları, kadınlar savaşı ve diğer oyunlar. Türkiye İş Bankası Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 425’de yayımlandı.)
Aristophanes. (2013b). Kuşlar (S. Eyüboğlu & A. Erhat, Çev.). İçinde Eşekarıları, kadınlar savaşı ve diğer oyunlar. Türkiye İş Bankası Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 425-388 yılları arasında yayımlandı.)
Aristophanes. (2018). Ploutos (servet) (E. Gören & E. Yavuz, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 408-388 yılları arasında yayımlandı.)
Aristophanes. (2019a). Kadın mebuslar (E. Gören & E. Yavuz, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 393-391 yılları arasında yayımlandı.)
Aristophanes. (2019b). Kadınlar şenlikte (Y. Güleryüz, Çev.). Töz Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 411’de yayımlandı.)
Aristoteles. (1976). Poetika (İ. Tunalı, Çev.). Remzi Kitabevi (Orijinal eser yak. MÖ 335-323 yılları arasında yayımlandı.)
Aristoteles. (1998). Atinalıların devleti (S. Y. Baydur, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 335-323 yılları arasında Lise yöneticiliği yaptığı yıllarda yayımlandı.)
Aristoteles. (2011). Nikhamakhos’a etik (S. Babür, Çev.). BilgeSu Yayıncılık (Orijinal eser yak. MÖ 335-323 yılları arasında Lise yöneticiliği yaptığı yıllarda yayımlandı.)
Aristoteles. (2016). Retorik (M. H. Doğan, Çev.). Yapı Kredi Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 335-323 yılları arasında Lise yöneticiliği yaptığı yıllarda yayımlandı.)
Aristoteles. (2019). Sofistçe Çürütmeler (Y. G. Sev, Çev.). Pinhan Yayıncılık (Orijinal eser yak. MÖ 335-323 yılları arasında Lise yöneticiliği yaptığı yıllarda yayımlandı.)
Bonnard, A. (2004). Antik Yunan uygarlığı II, Antigone’den Sokrates’e (K. Kurtgözü, Çev.). Evrensel Basım Yayın.
Cartledge, P. (1990). Aristophanes and his theatre of absurd. Bristol Classical Press.
Cartledge, P. (2009). Ancient Greeece: A history in eleven cities. Oxford University Press.
Cartlege, P. (2013). Pratikte Antik Yunan siyasi düşüncesi (K. Tanrıyar, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Deighton, Hilary J. (2012). Eski Atina yaşantısında bir gün (H. Kökten Ersoy, Çev.). Homer Kitabevi.
Demir, A. (2023). Polis: Modern devletin siyasal kökenleri. Kabalcı Yayınları.
Dürüşken, Ç. (2001). Roma’da rhetorica eğitimi: Antik çağda doğan bir eğitim sistemi Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Ehrenberg, V. (1951). The people of Aristophanes. Basil Blackwell.
Erhat, A. (1958). Aristophanes. Varlık Yayınları.
Freydberg, B. (2008). Philosophy & comedy: Aristophanes, logos, and eros. Indiana University Press.
Friedell, E. (2011). Antik Yunan’ın kültür tarihi (N. Aça, Çev.). Dost Kitabevi.
Güvenç, N. (2021). Philostratos’un Bioi Sophistōn adlı eserinin Yunan bios geleneği açısından incelenmesi (Tez no. 671014) [Yüksek Lisans Tezi,İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/Ulusal-
TezMerkezi/TezGoster?key=8tbPippmWV_b-Irrn9YEApvuxml88QCyd2FJ-cjZu-lhN2cCdP36iKaAYJos80m56
Hegel, G. W. F. (1981). Lectures on the philosophy of world history (H. B. Nisbet, Çev.). Cambridge University Press.
Karatani, K. (2019). İzonomi ve felsefenin kökenleri (A. N. Bingöl, Çev.). Metis Yayınları.
Kerferd, G. B. (1981). The sophistic movement. Cambridge University Press.
Kranz, W. (2014). Antik felsefe (S. Y. Baydur, Çev.). Cinius Sosyal Yayınlar.
Kundakçı, D. (2018). Aristophanes ve “Kadınlar mecliste”: Atina demokrasisinin fantastik bir değerlendirmesi. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 8(1), 259-274. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3681304
Kundakçı, D. (2019). Aristophanes’in komedyalarındaki Perikles, Sokrates ve Kleon karakterlerinin politik bir değerlendirmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(2), 836-859. https://doi.org/10.15869/itobiad.465062
Laertios, D. (2003). Ünlü filozofların yaşamları ve öğretileri (C. Şentuna, Çev.). Yapı Kredi Yayınları (Orijinal eser yak. III. yüzyılda yayımlandı.)
Latacz, J. (2006). Antik Yunan tragedyaları (Y. Onay, Çev.). Mitos Boyut Yayınları.
Peters, F. E. (2004). Antik Yunan felsefesi terimleri sözlüğü (H. Hünler, Çev.). Paradigma Yayınları.
Platon. (1982). Hippias major (P. Woodruff, Çev.). Hackett Publishing Company (Orijinal eser yak. MÖ 380’den sonra yayımlandı.)
Platon. (2000). Sofist (C. Karakaya, Çev.). Sosyal Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 380’den sonra yayımlandı.)
Platon. (2020). Sokrates’in savunması (A. Çokona, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 380’den sonra yayımlandı.)
Romer, F. E. (1996). Diagoras the Melian (Diod. Sic. 13.6.7). The Classical World, 89(5). https://doi.org/10.2307/4351818
Sezer, D., & Kalaycı, N. (2017). Giriş: Klasik tragedyalar, çağdaş sorunlar. İçinde Siyasalın peşinde: Dünyaya tragedyalarla bakmak. Metis Yayınları.
Sophokles. (2015). Philoktetes (A. Çokona, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 409’da yayımlandı.)
Sowerby, R. (2012). Yunan kültür tarihi (Ö. U. Hoşafçı, Çev.). İnkilap Kitabevi.
Şar, G. (2022). Sofistler: İyinin ve kötünün ötesinde. Sofist Dergi, 4, 11-30. https://www.sofist.org/wp-content/uploads/2022/05/4.3-Sofistler-Iyinin-ve-Kotunun-Otesinde.pdf
Theophrastos. (1998). Karakterler (C. Şentuna, Çev.). Dost Kitabevi (Orijinal eser yak. MÖ 319’da yayımlandı.)
Thukydides. (2017). Peloponnesos savaşları (F. Akderin, Çev.). Belge Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 431-404 yılları arasında yayımlandı.)
Zimmermann, B. (2017). Antik Yunan komedyaları (A. Selen, Çev.). Mitos Boyut Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yakup Akyüz (Author)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Yazarlar, çalışmalarının telif hakkını saklı tutar.
Bu dergide yayımlanan tüm içerikler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanmaktadır.
Bu lisans, uygun atıf yapılması koşuluyla çalışmaların serbestçe kullanılmasına, paylaşılmasına ve çoğaltılmasına izin verir.
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
