Ranciéreci (Aykırı) Bir Okuma

Marx’ın Platoncu Göbek Bağı

Öz

Çağdaş Fransız felsefe sahnesinde üretkenliği ile ön plana çıkan bir  düşünür  olarak  Jacques  Rancière,  felsefesinde  Çağdaş  Fransız  geleneğinden izler taşımakla beraber politika-sanat  arasında  kurduğu  bağlar  ve aykırı okumaları ile ilgi çeken bir  düşünür olmuştur. Bu aykırı okumalardan biri de Platon ve Marx üzerine olan okumasıdır. Felsefi düşünce  dünyasının  merkezini  oluşturan  eşitlik  fikri  göz  önünde  bulundurulduğunda  Rancière’in  Platon  ile  bir  hesaplaşmaya  girmesi  makul  olarak karşılanır. Yalnız Rancière’in,  Platon’da  mevcut  olan  eşitsizliğin/ hiyerarşinin  bir  benzerinin  Marx’ın  fikirlerinde  de  bulunduğu  iddiası,  aynı  makullükte  karşılanabilecek  bir  iddia  olarak  görülmez  çünkü kendi  fikir  dünyasına  benzer  şekilde,  Marx’ın  felsefesinin  de  temelini  eşitlik oluşturur. Rancière en baştan  kabul  edilen  eşitsizliklerin,  hiyerarşilerin  veya  ayrımların  sonradan  ulaşılacak bir amaç olarak belirlenerek telafi edilemeyeceği kanaatindedir. Bu nedenle, Marx ve ardıllarının  bu büyük hatası, teori veya pratikle  düzeltilecek  bir  hata  değildir.  Hata  bizzat  Marksist  teorinin  kendisindedir. Bu noktada, Rancière, açık bir  şekilde hiyerarşik bir düzenin savunucusu olan Platon ile eşitlik ideali  ile hareket eden Marx arasında izlenen güzergâh noktasında benzerlikler olduğunu iddia eder. Rancière ilk olarak, Platon’un hiyerarşik düzeninin temellerini oluşturan, boş zaman ve doğa mitlerinin  rasyonel  olandan  uzaklığını  gösterme  çabasına  girer,  ardından  bütün  Platoncu  kurgunun  altında  yatan  ana gayenin Filozof-Kral’a yer açmak  olduğunu  ileri  sürer.  Rancière’in  Marx  ile  olan  hesaplaşmasında  ana  karakter  ise  proleterdir.  Rancière,  Marx’ın  proletere  biçtiği  rol  ve  bunun Platon’un Devlet’indeki zanaatçı  ile olan benzerliği üzerine yoğunlaşır. Birkaç önemli noktada, Platon’un  fikir  çizgisi  ile  Marx’ın  fikir  çizgisi  arasındaki  paralellikleri  gösterir [...]