Bir Kültür Tartışması
Pierre Bourdieu Sosyolojisinin Felsefi ve Politik Arka Planı
Anahtar Kelimeler:
Sosyoloji- Pedagoji- Sermaye- Eşitsizlik- Pierre BourdieuÖz
Bu makale Pierre Bourdieu’nun sosyolojisini kültür sorunsalı çevresinde tartışmayı hedeflemektedir. Öncelikli hesaplaşılacak konu epistemolojidir. Bourdieu sosyolojinin en orijinal kısmı alan, oyun, sermaye ve habitus gibi kavramlarla kendisine oldukça işlevsel ve sonuçları itibariyle yaratıcı bir teorik çerçeve çizmesidir. Alternatif bir teorik arka plan gibi çalışan bu kavram seti temel bir sorunsala doğru kendi yetkinliğine ulaşır. Bourdieu sermaye kavramını kültür ve sosyal ilişkileri içine alacak kadar geniş bir içerikle yorumlar. Bu geniş sermaye tanımı bağlamında kültürün toplumsal eşitsizliklerde oynadığı rol kritik bir öneme sahiptir. Ayrıca sermayenin kültür ve ekonomiyle birlikte ele alınması kapitalizm eleştirisinin sosyolojik arka planını güçlendirmiştir. Eşitsizlik tartışmasına pedagojik bir boyut kazandıran Bourdieu, eğitim kurumların toplumsal hiyerarşiyi üst sınıfların lehine olacak şekilde yeniden ürettiğini savlar. Çalışma içerisinde düşünürün ortaya koyduğu çerçeve ise birkaç bakımdan eleştirilmiştir. Öncelikle Bourdieu’nun sosyolojisi determinizme çok yakın bir yerde durmaktadır. Düşünür toplumsal ilişkileri fazlasıyla rasyonalize eder. Bu akılcı yapısalcılık bireyin kendiliğinden özgürlüğünü dikkate almaz. İkinci mesele popüler kültürle ilgilidir. Popüler kültürün genelliği sınıfsal farkları en basit olan lehine azalttığı temel bir sosyolojik eğilimdir. Son olarak zorunlu ve parasız eğitiminin toplumsal yapıda yarattığı devasa değişim karşısında eğitimi salt eşitsizlikçi bir kurum olarak ele alan okuma fazlasıyla tek yanlıdır.
Referanslar
Alexander, J. C. (1987). Twenty lectures: Sociological theory since World War II (Yirmi ders: II. Dünya savaşından bugüne sosyal teori). Columbia University Press.
Arun, Ö. (2014). İnce zevkler-olağan beğeniler: Çağdaş Türkiye’de kültürel eşitsizliğin yansımaları. Cogito, (76), 167-191.
Bourdieu, P. (2013). Seçilmiş metinler (L. Ünsaldı, Çev.). Heretik Yayınları.
Bourdieu, P. (2014). İnsanlar ve mekanizmalar. Cogito, (76), 432-443.
Bourdieu, P. & Passeron, J. C. (2015). Yeniden üretim: Eğitim sistemine ilişkin bir teorinin ilkeleri (L. Ünsaldı vd., Çev.). Heretik Yayınları.
Bourdieu, P. (1995). Pratik nedenler (H. Tufan, Çev.). Kesit Yayınları.
Bourdieu, P. & Wacquant, L. (2016a). Düşünümsel sosyolojiye davet (N. Ökten Çev,). İletişim Yayınları.
Bourdieu, P. (2016b). Vive la crise!: Sosyal bilimde heteredoksi. G. Çeğin vd. (Ed.), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu Derlemesi. İletişim Yayınları.
Calhoun, C. (2016). Bourdieu sosyolojisinin ana hatları. G. Çeğin vd. (Ed.), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu derlemesi (ss. 77-131) içinde. İletişim Yayınları.
Çeğin, G. (2016). Muhalif bir entelektüelin büyü bozumu: Bourdieu ve entelektüeli sorunsallaştırmak. G. Çeğin vd. (Ed), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu Derlemesi (ss.499-523) içinde. İletişim Yayınları.
Etil, H. & Demir, M. (2014). Pierre Bourdieu’nün bilim sosyolojisine katkısı: “Alan teorisi”, “habitus” cini ve refleksivite talebi. Cogito, (76), 312-349.
Gartman, D. (1987). The strength of weak programs in cultural sociology: A critique of Alexander’s critique of Bourdieu. Theor Soc, (36), 381-413.
Göker, E. (2016a). Ekonomik indirgemeci mi dediniz? G. Çeğin vd. (Ed.), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu Derlemesi (ss. 277-302) içinde. İletişim Yayınları.
Göker, E. (2016b). Araştırma tasarımı açısından Pierre Bourdieu’nün sanat sosyolojisi. G. Çeğin vd. (Ed.), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu Derlemesi (ss. 525-558) içinde. İletişim Yayınları.
Fowler, B. (2000). Reading Bourdieu on society and culture (Kültür ve toplum üzerine Bourdieu’yu okumak). Blackwell Publishers.
Jenkins, R. (1982). Pierre Bourdieu and the reproduction of determinism. Sociology, 16(2), 270–281.
Jenkins, R. (1992). Pierre Bourdieu. Routledge Press.
Jourdain, A. & Naulin, S. (2020). Pierre Bourdieu'nün kuramı ve sosyolojik kullanımları (Ö. Elitez, Çev). İletişim Yayınları.
Kaplan, M. & Yardımcıoğlu, M. (2020). Alan, habitus ve sermaye kavramlarıyla Pierre Bourdieu. Habitus Toplumbilim Dergisi, (1), 23-38.
Kleanthous, I. (2018). Bourdieu’nun uygulanması ergenlik dönemindeki öğrencilerin yükseköğretim tercihlerinde algılanan ebeveyn etkisinin incelenmesi. M. Murpy (Ed.), Sosyal teori ve eğitim: Foucault, Habermas, Bourdieu ve Derrida’yı anlamak (ss. 245-270) içinde. Eğitim Yayınevi.
Mücen, B. (2014). Bourdieu’yu kullanmak: Bilimsel nesnenin inşası. Cogito, (76), 350-364.
Öğütle, V. S. & Çeğin, G. (2010). Toplumsal sınıfların ilişkisel gerçekliği. Tan Kitabevi Yayınları.
Özsöz, C. (2014). Pierre Bourdieu: Simgesel şiddet, eğitim, iktidar. Cogito, (76), 290-312.
Ritzer, G. & Stepnisky, J. (2013). Çağdaş sosyoloji kuramları ve klasik kökleri (I. Ertuna, Çev). De ki Sosyoloji Yayınları.
Savage, M. (2014). Pierre Bourdieu’nün kayıp kent sosyolojisi, Cogito, (76), 106-120.
Schusterman, R. (1999). Bourdieu: A critical reader (Bourdieu: Eleştirel bir okuma). Blackwell Publishers.
Swartz, D. (2013). Kültür ve iktidar: Pierre Bourdieu’nün sosyolojisi. İletişim Yayınları.
Tezcan, M. (2015). Eğitim sosyolojisi. Anı Yayıncılık.
Türk, B. H. (2016). Sihirden nefret eden bir ilüzyonist: Bourdieu, gelenek ve ideoloji. G. Çeğin vd. (Ed.), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu Derlemesi (ss. 605-626) içinde. İletişim Yayınları.
Ünal, A. Z. (2016). Rahatsız eden bir adamın bilimi: sosyoloji. G. Çeğin vd. (Ed.), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu Derlemesi (ss. 161-185) içinde. İletişim Yayınları.
Ünal, A. Z. (2017). Bourdeiu’nün tabakalaşma teorisi bağlamında üst sınıftan alt sınıfa doğru hayat tarzı tahakkümü. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(49), 380-388.
Wacquant, L. (2016). Pierre Bourdieu: Hayatı, eserleri ve entelektüel gelişimi. G. Çeğin vd. (Ed.), Ocak ve zanaat: Pierre Bourdieu derlemesi (ss. 53-76) içinde. İletişim Yayınları.
Wallace, R. A. & Wolf, A. (2013). Çağdaş sosyoloji kuramları: Klasik geleneğin genişletilmesi (L. Elburuz & M. Rami Ayas, Çev). Doğu Batı Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Armağan Öztürk (Author)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Yazarlar, çalışmalarının telif hakkını saklı tutar.
Bu dergide yayımlanan tüm içerikler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanmaktadır.
Bu lisans, uygun atıf yapılması koşuluyla çalışmaların serbestçe kullanılmasına, paylaşılmasına ve çoğaltılmasına izin verir.
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
