Parmenides Neden Şiir Yazdı?
Anahtar Kelimeler:
Parmenides- şiir- girizgah- mûthos- eposÖz
Bu çalışma Parmenides ve onun felsefi şiirine odaklanmaktadır. Doğa Hakkında adıyla kataloglanan şiir, eski Yunan felsefi düşüncesinin başlangıcından günümüze neredeyse bütünüyle ulaşmış ilk felsefi şiirdir. Bazı yorumcular tarafından ontolojinin kurucu metni olarak adlandırılmaktadır. Bununla beraber, bu şiir isimsiz bir tanrıçanın yine kimliğini bilmediğimiz bir delikanlıya hakikati tebliğ ettiği tanrısal bir yolculuğu tasvir eden girizgah bölümüyle başlamaktadır. Dolayısıyla hem muhtevası hem de formu itibarıyla felsefe tarihi içinde bir köşe taşına karşılık gelmektedir. Çalışmanın amacı, Parmenides’in Batı felsefi geleneğinin en başında duran filozoflardan biri olarak içine doğduğu kültürel dünyadan, başka bir deyişle felsefe dışından neleri taşıdığına bakmaktır. Bu aynı zamanda “Parmenides neden şiir yazdı?” sorusunun da cevabının araştırılmasıdır. Parmenides içinde yaşadığı Yunan ethos’undan nasıl etkilenmiştir? Özellikle şiirin formunun, ölçüsünün, şiirde kullanılan dilin ve ögelerin sözlü gelenekten neleri devraldığına bakılacaktır. Parmenides’in şiirinin her bir ögesi bugüne değin çokça farklı biçimlerde yorumlanmıştır. Çalışmada Parmenides’in genel olarak şiirinin, özel olarak da girizgah bölümünün nasıl okunabileceği ve yorumlanabileceği hususunda pek çok Eski Çağ uzmanının ve yorumcunun farklı, hatta birbirinin zıttı görüşlerine başvurulacaktır. Mûthos ve epos geleneklerinin ögeleriyle dolu bu “tuhaf” girizgah bölümü Parmenides’in yaşadığı sahici bir dinsel deneyimi mi betimlemektedir? Yoksa şiirin geri kalan iki bölümünden (aletheia ve doksai) tamamen ayrı edebi bir araç mıdır? Buna bağlı olarak şiirin tamamından ayrı mı yorumlanması gerekir ya da Parmenides’in şiiri bir bütün olarak mı ele alınmalıdır? [...]
Referanslar
Arslan, A. (2009). İlkçağ felsefe tarihi 1: Sokrates öncesi Yunan felsefesi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Barnes, J. (1987). Early Greek philosophy [Erken Yunan felsefesi]. Penguin Books.
Bonnechere, P. (2018). The sound of katabasis: bellowing, roaring and hissing at the crossing of impervious boundires. round trip to Hades in Eastern Mediterranean tradition: Visits to the underworld from antiquity to Byzantium. (G. Ekroth, I. Nilson, Ed.). Brill. 240-259. https://doi.org/10.1163/9789004375963_011
Bowra, C. M. (1937). The proem of Parmenides. Classical philology. Vol. 32, No. 2, 97-112. https://doi.org/10.1086/362001
Burkert, W. (1969). Das proömium des Parmenides und die katabasis des Pythagoras. Phronesis. Vol. 14. No.1. 1-30. https://doi.org/10.1163/156852869X00019
Burkert, W. (2013). Parmenides’ proem and Pythagoras’ descent (J. Bagchee, Çev.). Philosophy and salvation in Greek religion. De Gruyter. 85-116. https://doi.org/10.1515/9783110276381.85
Burnet, J. (1920). Early Greek philosophy [Erken Yunan felsefesi] (3. baskı). A&C Black.
Cavarero, A. (2017). Platon’a rağmen: antik felsefenin feminist bir yeniden yazımı (Bilge Tanrısever, Çev.). Otonom Yayıncılık. (Orijinal eser 2009’da yayımlandı)
Coxon, A.H. (2009). The fragments of Parmenides [Parmenides’in fragmanları]. Parmenides Publishing.
Curd, P. (2004). The legacy of Parmenides: Eleatic monism and later presoctaric thought [Parmenides’in mirası: Elea monizmi ve sonraki Sokrates-öncesi düşünce]. Parmenides Publishing.
Erhat, A. (2010). Mitoloji sözlüğü. Remzi Kitabevi.
Fränkel, H. (1973). Early Greek poetry and philosophy [Erken Yunan şiiri ve felsefesi]. (M. Hadas, J. Willis, Çev.). A Helen and Kurt Wolff Book.
Gallop, D. (1984). Parmenides of Elea: fragment- a text and translation with an introduction [Elealı Parmenides: metin ve girişle birlikte çeviri]. University of Toronto Press.
Gören, E. (2018). Homerosçu ilahiler’den Pindaros’a arkaik Yunan şiiri antolojisi. Yapı Kredi Yayınları.
Guthrie, W.K.C. (1969). A history of Greek philosophy Vol. 2: The presocratics tradition from Parmenides to Democritus [Yunan felsefe tarihi 2: Parmenides’ten Demokritos’a Sokrates-öncesi gelenek]. Cambridge University Press.
Hadot, P. (2024). Yaşam için felsefe (K. Kahveci, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
Havelock, E. A. (1958). Parmenides and Odysseus. Harvard studies classical philology, vol. 63, 133-143. https://doi.org/10.2307/310850
Hesiodos. (2022). Theogonia, işler ve günler (A. Erhat, & S. Eyüboğlu, Çev.; 12. baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ VIII. yüzyıl sonu ve VII. yüzyıl ortasında yayımlandı.)
Homeros. (2020). Odysseia (A. Erhat, & A. Kadir, Çev.; 12. baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ VIII. yüzyılda yayımlandı.)
Jaeger, W. (2011). Antik Yunan filozoflarında tanrı düşüncesi (G. Ayas, Çev.). İthaki Yayınları.
Kerényi, C. (2012). Eleusis: anne kızın arketip imgesi (T. Bayraktar Yaşar, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
Kingsley, P. (1999). In the dark places of wisdom. The Golden Sufi Center.
Kirk, G. S., & Raven, J. E. (1983). Parmenides of Elea. The presocratic philosophers. Cambridge University Press.
Laertios, D. (2007). Ünlü filozofların yaşamları ve öğretileri (C. Şentuna, Çev.). Yapı Kredi Yayınları (Orijinal eser yak. III. yüzyılda yayımlandı.)
Mackenzie, T. (2021). Poetry and poetics in the presocratic philosophers: reading Xenophenes, Parmenides and Empedocles as literature, Cambridge University Press.
Mansfeld, J. (2020). An early Greek epic: narrative structures in Parmenides’ poem and the relation between ıts main parts. Mnemosyne, 74, 200-237. https://doi.org/10.1163/1568525X-BJA10082
Mourelatos, A.P.D. (2008). The route of Parmenides [Parmenides’in rotası]. Parmenides Publishing.
Parmenides. (2019). Fragmanlar (K. H. Ökten, Çev.). Alfa Basım Yayım Dağıtım (Orijinal eser yak. MÖ V. yüzyılda yayımlandı.)
Platon. (2016). Sofist (Cenap Karakaya, Çev.). İletişim Yayınları (Orijinal eser yak. MÖ 355-347 yılları arasında yayımlandı.)
Platon. (2018). Parmenides (S. Babür, Çev.; 5. baskı). İmge Kitabevi (Orijinal eser yak. MÖ 360-355 yılları arasında yayımlandı.)
Tarán, L. (1965). Parmenides: a text with translation, commentary and critical essays. Princeyon University Press.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Yazarlar, çalışmalarının telif hakkını saklı tutar.
Bu dergide yayımlanan tüm içerikler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanmaktadır.
Bu lisans, uygun atıf yapılması koşuluyla çalışmaların serbestçe kullanılmasına, paylaşılmasına ve çoğaltılmasına izin verir.
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
