Aristoteles’te Ahlakın Epistemik Temeli Üzerine Bir İnceleme
Anahtar Kelimeler:
Bilgi- Bilim- Akıl- Pratik Bilgelik- Diyalektik TasımÖz
Yeniçağda epistemolojinin temel felsefe disiplini olarak kabul edilmesiyle birlikte, “olgu-değer”, “olgu yargısı-değer yargısı”, “olan-olması gereken” ayrımları belirginleşmeye başlamış ve ahlâka ilişkin bilginin
imkânının sorgulanması, etiğin temel problemi hâline gelmiştir. Diğer taraftan, Antik Yunan felsefesi incelendiğinde, her ne kadar Yeniçağ felse-
fesinin epistemolojist tavrına benzer biçimde olmasa da Aristoteles’te de
ahlâk alanına ilişkin bilginin statüsüne dair bir sorgulamaya rastlanılır.
Bu çalışmanın konusunu, Aristoteles felsefesinde ahlâk ve eylemler açısın-
dan bilginin oynadığı rolün incelenmesi teşkil etmektedir. Bu çerçevede
önce Aristoteles’in bilgi anlayışı, bilinen nesne (nedenler), bilen özne
(nefs) ve bilgi yöntemi hakkındaki görüşleri doğrultusunda ele alınmıştır. Sonrasında etiğin Aristoteles’in bilimler sınıflandırmasındaki yeri
gösterilmiş, ahlâka ilişkin bilginin imkânı sorgulanmış ve mutluluğun
elde edilmesi bakımından bilginin rolüne dair açıklama yapılmıştır. Yapılan inceleme neticesinde ahlâkın bilgisel temeliyle bağlantılı olarak şu
tespitlerde bulunulabilir: a) Aristoteles’e göre, ahlâk alanına ilişkin bilgi
sahibi olmak mümkündür fakat pratik bilimlerde teorik bilimlerdeki gibi bir
kesinliği aramamak gerekir. b) Ahlâk alanındaki genel ilkelerin pratiğe aktarılması, düşünce erdemlerinden biri olan pratik bilgelikle sağlanır. Pratik
bilgelik bir bilim olmamakla birlikte, farklı bir bilme türüdür. c) Aristoteles’in nefs, Tanrı gibi konular hakkındaki görüşlerinin ahlâk anlayışına
etkisi vardır. Bu konuların teorik bilimlerin alanına girmelerinden ötürü,
teorik bilimlerce üretilen bilgilerin ahlâka temel sağladıkları söylenebilir. d) Aklın etkinliği yani teori etkinliği mutluluğa ulaşma açısından en iyi etkinliktir. Dolayısıyla bilgi sahibi olmak ile mutluluk arasında bir bağ
vardır [...]
Referanslar
Aristotle (1995). On Memory and Recollection (ΠΕΡΙ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΜΝΗΣΕΩΣ). On the Soul, Parva Naturalia, On Breath (W.S. Hett, Çev.) (449b 4-453a 11). Cambridge: Harvard University Press.
Aristotle (1989a). Topica (ΤΟΠIΚΩΝ). Posterior Analytics, Topica (E.S. Forster, Çev.) (100a 18-164b 20). Cambridge: Harvard University Press.
Aristotle (1989b). Posterior Analytics (ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ). Posterior Analytics, Topica (H. Tredennick, Çev.) (71a 1-100b 17). Cambridge: Harvard University Press.
Aristotle (1963a). Categoriae. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume I (E. M. Edghill, Çev.) (1a 1-15b 33). London: Oxford University Press.
Aristotle (1963b). Analytica Posteriora. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume I (G. R. G. Mure, Çev.) (71a 1-100b 18). London: Oxford University Press.
Aristotle (1963c). Topica. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume I (W. A. Pickard-Cambridge, Çev.) (100a 18-164b 21). London: Oxford University Press.
Aristotle (1963d). De Anima. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume III (J. A. Smith, Çev.) (402a 1-435b 26). London: Oxford University Press.
Aristotle (1963e). De Sensu et Sensibili. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume III (J. I. Beare, Çev.) (436a 1-449a 34). London: Oxford University Press.
Aristotle (1963f). De Somniis. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume III (J. I. Beare, Çev.) (458b 1-462b 12). London: Oxford University Press.
Aristotle (1963g). Ethica Eudemia. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume IX (J. Solomon, Çev.) (1214a 1-1249b 25). London: Oxford University Press.
Aristotle (1963h). Ethica Nicomachea. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume IX (W. D. Ross, Çev.) (1094a 1-1181b 24). London: Oxford University Press.
Aristotle (1962a). Physica. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume II (R. K. Gaye, Çev.) (184a 9-267b 26). London: Oxford University Press.
Aristotle (1962b). De Caelo. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume II (J. L. Stocks, Çev.) (268a 1-313b 25). London: Oxford University Press.
Aristotle (1961). Politica. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume X (B. Jowett, Çev.) (1252a 1-1342b 35). London: Oxford University Press.
Aristotle (1960). The Works of Aristotle Volume VIII Metaphysica (W. D. Ross, Çev.). London: Oxford University Press.
Aristotle (1959a). Rhetorica. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume XI (W. R. Roberts, Çev.) (1354a 1-1420b 6). London: Oxford University Press.
Aristotle (1959b). De Poetica. W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume XI (I. Bywater, Çev.) (1447a 7-1462b 20). London: Oxford University Press.
Aristotle (1958). De Generatione Animalium. J. A. Smith & W. D. Ross (Ed.), The Works of Aristotle Volume V (A. Platt, Çev.) (715a 1-789b 21). London: Oxford University Press.
Aristotle (1955). On Sophistical Refutations (ΠΕΡΙ ΣΟΦΙΣΤΙΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ). On Sophistical Refutations, On Coming-To-Be and Passing-Away, On the Cosmos (E. S. Forster, Çev.) (164a 20-184b 9). London & Cambridge: William Heinemann Ltd, Harvard University Press.
Aristoteles (2005a), Fizik (ΦΥΣΙΚΗ ΑΚΡΟΑΣΙΣ) (S. Babür, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Aristoteles (2005b), İkinci Çözümlemeler (A. Houshiary, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Aristoteles (2004), Retorik (M. H. Doğan, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Aristoteles (2002), Kategoriler (ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΙ) (S. Babür, Çev.). Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
Aristoteles (2001), Ruh Üzerine (Z. Özcan, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
Aristoteles (2000), Hayvanların Hareketi Üzerine (ΠΕΡΙ ΖΩΙΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΣ) (H. N. Erkızan, Çev.). İstanbul: Bulut Yayınları.
Aristoteles (1999), Eudemos’a Etik (ΗΘΙΚΑ ΕΥΔΗΜΙΑ) (S. Babür, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
Aristoteles (1998a), Nikomakhos’a Etik (ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ) (S. Babür, Çev.). Ankara: Ayraç Yayınevi.
Aristoteles (1998b), Birinci Çözümlemeler (ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΤΕΡΩΝ) (A. Houshiary,, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
Aristoteles (1997), Gökyüzü Üzerine (ΠΕΡΙ ΟΥΡΑΝΟΥ) (S. Babür, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
Aristoteles (1996), Metafizik (A. Arslan, Çev.). İstanbul: Sosyal Yayınlar.
Atademir, H. R. (1974). Aristo’nun Mantık ve İlim Anlayışı. Ankara: Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Yayınları.
Bekker, I. (1831a), Aristoteles Graece Volumen Prius. Ex Recensione Immanuelis Bekkeri. Edidit Academia Regia Borussica. Berolini apud Georgium Reimerum.
Bekker, I. (1831b), Aristoteles Graece Volumen Alterum. Ex Recensione Immanuelis Bekkeri. Edidit Academia Regia Borussica. Berolini apud Georgium Reimerum.
Büyüközkara, E. (2019). Aristoteles ve Kindî’de Akletmeyi Sağlayan Bir Unsur Olarak Faal Akıl. Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 9(3), 673-692.
Güzel, C. (2001). “Batı” ile “Doğu”nun Tümdengelimli Uslamlamaları: Aristoteles’in Syllogismi ile Hintlilerin Nyaya-Vaisesiası Üzerine. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 18(2), 37-53.
Heinemann, F. (1997). Etik, D. Özlem (Ed.), Günümüzde Felsefe Disiplinleri (ss. 361-388). İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
MacIntyre, A. (2001). Ethik’in Kısa Tarihi Homerik Çağdan Yirminci Yüzyıla (H. Hünler & S. Zelyüt Hünler Çev.). İstanbul: Paradigma Yayınları.
Özlem, D. (2004). Etik -Ahlâk Felsefesi-. İstanbul: İnkılâp Kitabevi. Poyraz, H. (1996). Dil ve Ahlâk. Ankara: Vadi Yayınları.
Ross, W. D. (2002). Aristoteles (A. Arslan, İ. O. Anar, Ö. Y. Kavasoğlu & Z. Kurtoğlu, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Zeller, E. (1897). Aristotle and the Earlier Peripatetics Volume I (B. F. C. Costelloe & J. H. Muirhead). London: Longmans, Green, And Co.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2022 Ender Büyüközkara (Author)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Yazarlar, çalışmalarının telif hakkını saklı tutar.
Bu dergide yayımlanan tüm içerikler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanmaktadır.
Bu lisans, uygun atıf yapılması koşuluyla çalışmaların serbestçe kullanılmasına, paylaşılmasına ve çoğaltılmasına izin verir.
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
