Bilimsel Modeller Bağlamında Temsil Problemi
Anahtar Kelimeler:
Temsil- Bilimsel Temsil- Bilimsel Model- İzomorfizm- BenzerlikÖz
Birçok bilim felsefecisinin ortak kanaati modellerin bilimsel etkinlikte
temel bir rol üstlendikleri fikriyse, bir diğeri de onların gerçek dünya sistemlerinin temsilleri olduklarıdır. Ne var ki, bilimsel temsilin doğası hakkında bir görüş birliği olduğu söylenemez. Düşünürler bilimsel temsil problemi adını alan bu probleme bir yanıt bulma çabasında, bir temsilin bilimsel olmasının gerek ve yeter koşulları bakımından birbirlerinden ayrılırlar. Bir tür morfizmi benimseyen yapısalcılar temsili, model ile hedef sistemin özelliklerine indirgerler. Yapısalcılar bir modelin hedef sistemi temsil edebilmesi için ona yapısal anlamda izomorf ya da kısmen
izomorf olması gerektiğini öne sürerlerken, benzerlik izahı savunucuları
modelin hedef sisteme benzemediği sürece onu temsil edemeyeceğini iddia ederler. Diğer bazı düşünürler ise temsili, modeli kullananların bilişsel etkin-
likleri açısından kavrarlar. Ancak göreceğimiz gibi iki görüş de birçok sorunla
karşılaşır. Bu iki görüşe karşıt bir başka görüş ise bilimsel temsili, genel anlamda temsilin bilimde ortaya çıkan bir örneği olarak görür ve onu temsil kategorisi altında değerlendirir. Bu yazının ilk bölümünde güçlü ve zayıf izahlar adını vereceğimiz ilk iki görüş ele alınarak bu görüşlerin bilimsel temsil problemini çözemedikleri gösterilecektir. İkinci bölümde bilimsel temsil probleminin sahte bir problem olduğunu iddia eden görüş değerlendirilerek, oldukça tartışılan bu son görüşün, kabul edilenin
aksine bilimsel temsil problemi hakkındaki bazı kısır tartışmalara işaret
ettiği savunulacaktır [...]
Referanslar
Boon, M., & Knuuttila, T. (2009). Models as Epistemic Tools in Engineering Sciences. A. Meijers (Ed.), Handbook of the Philosophy of Science Volume 9: Philosophy of Technology and Engineering Sciences (ss. 693-726). Amsterdam: Elsevier.
Boumans, M. (1999). Built-in Justification. M. S. Morgan & M. Morrison (Ed.), Models as Mediators (ss. 66-96). New York: Cambridge University Press.
Callender, C., & Cohen, J. (2006). There is No Special Problem about Scientific Representation. An International Journal for Theory, History and Foundations of Science. 21/1(55), 67-85.
Contessa, G. (2006). Scientific Models, Partial Structures and the New Received View of Theories. Studies in History and Philosophy of Science, 37, 370–377.
Da Costa, N., & French, S. Science and Partial Truth: A Unitary Approach to Models and Scientific Reasoning. Oxford: Oxford University Press, 2003.
Elgin, C. Z. (2009). Exemplification, Idealization, and Scientific Understanding. M. Suárez (Ed.), Fictions in Science: Philosophical Essays on Modeling and Idealization (ss. 77-90). New York: Routledge.
French, S., & Vickers, P. (2011). Are There No Things That are Scientific Theories?. British Journal of Philosophy of Science, 62, 771-804.
Frigg, R., & Nguyen J. (2017). Models and Representation. L. Magnani & T. Bertolotti (Ed.), Springer Handbook of Model-Based Science (ss. 49-102). Berlin: Springer.
Frigg, R., & Nguyen J. (2021). Scientific Representation. The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2021 Edition), Edward N. Zalta (ed.), https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/scientific-representation
Frigg, R., & Hartmann, S. (2012). Models in Science. E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Erişim: https://plato.stanford.edu/archives/sum2018/entries/models-science/.
Frigg, R. (2010). Fiction and Scientific Representation. R. Frigg & M. C. Hunter (Ed.), Beyond Memesis and Convention: Representation in Art and Science (ss.97-138). New York: Springer.
Giere, R. N. (2010). An Agent-Based Conception of Models and Scientific Representation. Synthese, 172, 269-281.
Giere, R. N. (1988). Explaining Science: A Cognitive Approach. Chicago: The University of Chicago Press.
Goodman, N. (1968). Languages of Art. Indianapolis: The Bobbs-Merrill Company, Inc.
Humphreys, P., & Imbert, C. (2012). Models, Simulations and Representation. New York: Routledge.
Knuuttila, T. (2005). Models as Epistemic Artefacts: Toward a Non-Representationalist Account of Scientific Representation. Helsinki: University of Helsinki.
Morrison, M. (2015). Reconstructing Reality: Models, Mathematics and Simulations. New York: Oxford University Press.
Morrison, M. (2008). Models as Representational Structures. S. Hartmann, C. Hoefer, & L. Bovens (Ed.), Nancy Cartwright’s Philosophy of Science (ss. 67-88). New York: Routledge.
Peschard, I. (2011). Making Sense of Modeling: Beyond Representation. European Journal for Philosophy of Science, 1, 335-352.
Pincock, C. (2005). Overextending Partial Structures: Idealization and Abstraction. Philosophy of Science, 72(5), 1248-1259.
Suárez, M. (2004). An Inferential Conception of Scientific Representation. Philosophy of Science, 71(5), 767-779.
Suárez, M. (2003). Scientific Representation: Against Similarity and Isomorphism.
International Studies in the Philosophy of Science, 17(3), 225-244.
Suppe, F. (1977). The Structure of Scientific Theories. Urbana University of Illinois Press.
Suppes, P. (1960). A Comparison of the Meaning and Uses of Models in Mathematics and the Empirical Sciences. Synthese 12/2(3), 287-301.
Swoyer, C. (1991). Structural Representation and Surrogative Reasoning. Synthese, 87, 449-508.
Teller, P. (2001). Twilight of the Perfect Model Model. Erkenntnis, 55(3), 393-415.
Toon, A. (2012). Models as Make-Believe: Imagination, Fiction and Scientific Representation. Basingstoke: Palgrave-MacMillan.
Toon, A. (2010). Models as Make-Believe. R. Frigg & M. Hunter (Ed.), Beyond Mimesis and Convention: Representation in Science and Art (ss. 71-96). Dordrecht: Springer.
Van Fraassen, B. C. (2008). Scientific Representation: Paradoxes of Perspective. Oxford: Clarendon Press.
Weisberg, M. (2013). Simulation and Similarity: Using Models to Understand the World. New York: Oxford University Press.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2022 Onur Kabil (Author)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Yazarlar, çalışmalarının telif hakkını saklı tutar.
Bu dergide yayımlanan tüm içerikler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanmaktadır.
Bu lisans, uygun atıf yapılması koşuluyla çalışmaların serbestçe kullanılmasına, paylaşılmasına ve çoğaltılmasına izin verir.
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
