İbnü’l-Arabî’nin Sofistlere İlişkin Görüşlerine Dair Bir İnceleme
Anahtar Kelimeler:
Sofistler- varlığın yenilenmesi- âlem- cevher- suretÖz
Sokrates, Platon ve Aristoteles’in eleştirileri doğrultusunda, gerek Batı felsefesi gerek İslam düşüncesinde (kelam, felsefe ve tasavvuf sahalarında) Sofistler umumiyetle olumsuz bir biçimde değerlendirilirler ve bu çerçevede hakikat ve kesin bilginin imkânını reddeden kişiler olarak lanse edilirler. Bu çalışmada, bir açıdan söz konusu değerlendirmeyi paylaşan, ünlü mutasavvıf İbnü’l-Arabî’nin Sofistler hakkında görüşleri incelenmektedir. İbnü’l-Arabî varlığın yenilenmesine ilişkin incelemesi kapsamında Sofistlerin konuyla ilgili anlayışını kritik eder. Ona göre Allah, bir olan cevherdeki suret ve hâlleri yeniden yaratarak varlığı sürekli yeniler. Zira ilahî mertebenin genişliğinden ötürü Allah isimleri aracılığıyla sürekli yaratma hâlindedir ve dolayısıyla varlıkta tekrar söz konusu değildir. İbnü’l-Arabî Sofistlerin varlığın yenilenmesi konusunda bir açıdan hakikate isabet ettiklerini belirtir. Zira onlar varlıktaki sürekli yenilenmenin bilgisine sahiptirler. Bu mevzudaki kusurları ise kendisine anlamlar yüklenen âlemin makul bir şey olmasının bilgisinden yoksun olmalarıdır. Benzer bir ifadeyle, onlar suret ve hâllerin kendisine iliştiği yegâne cevherin varlığını öğrenememiş kişilerdir. Bu yönüyle Sofistler varlıktaki yenilenmeyi kabul etmek vasıtasıyla hakikate yaklaşmış olmakla birlikte, suret ve hâllerin kendisine bağlı olduğu cevherden bîhaber olmaları bakımından hakikate ve ona ilişkin bilgiye ulaşma imkânını ortadan kaldırır görünürler. Dolayısıyla İbnü’l-Arabî’nin Sofistler hakkında standart eleştiri hususlarını paylaştığı ama bunu yaparken onların hakikatle olan irtibatını göz ardı etmediği söylenebilir.
Referanslar
Afîfî, E. (1975). Muhyiddîn İbnu’l-Arabî’nin Tasavvuf Felsefesi. (M. Dağ, Çev.). Ankara: Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Yayınları.
Afîfî, E. (2011). Fusûsu’l-Hikem Okumaları İçin Anahtar. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: İz Yayıncılık.
Aydın, H. (2008). İslâm Kelâmcıları ve İbn Sînâ’ya Göre Bilginin İmkânı Sorunu ve Sofistler. Felsefe Dünyası, (48), 96-106.
Bayrakdar, M. (2001). İslâm Felsefesine Giriş. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
Capelle, W. (2006). Sokrates’ten Önce Felsefe (Fragmanlar - Doksograflar). (O. Özügül, Çev.). İstanbul: Pencere Yayınları.
Çağrıcı, M. (2010). Şüphecilik. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 39. Cilt. 265-268.
Demirli, E. (2007). “Zahirî” İlimlerin Otoritesi Karşısında Tasavvuf’un Meşruiyet Arayışı. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (15), 219-244.
Demirli, E. (2008). Fusûsu’l-Hikem Şerhi. Fusûsu’l-Hikem (ss. 249-530). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Emiroğlu, İ. (2009). Sûfestâiyye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 37. Cilt. 468-469.
Gölcük, Ş. (1991). Bâkıllânî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 4. Cilt. 531-535.
Izutsu, T. (2005). İbn Arabî’nin Fusûs’undaki Anahtar-Kavramlar. (A. Y. Özemre, Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
İbn Arabî, M. (1946). Fusûsu’l-Hikem. E. Afifî (Haz.). Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî.
İbn Arabî, M. (1999a). el-Futûhâtu’l-Mekkiyye. Cilt 6. A. Şemsuddin (Tsh.). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
İbn Arabî, M. (1999b). el-Futûhâtu’l-Mekkiyye. Cilt 7. A. Şemsuddin (Tsh.). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
İbn Arabî, M. (1999c). el-Futûhâtu’l-Mekkiyye. Cilt 8. A. Şemsuddin (Tsh.). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
İbn Arabî, M. (2006a). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 1. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2006b). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 2. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2007). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 6. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2008a). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 8. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2008b). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 9. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2008c). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 10. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2009). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 11. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2010a). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 12. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2010b). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 13. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2011a). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 14. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2011b). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 15. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbn Arabî, M. (2012). Fütûhât-ı Mekkiyye. Cilt 17. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Litera Yayıncılık.
İbnü’l-Arabî (2008). Fusûsu’l-Hikem. (E. Demirli, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Kılıç, M. E. (1999). İbnü’l-Arabî, Muhyiddin. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 20. Cilt. 493-516.
Kranz, W. (1994). Antik Felsefe Metinler ve Açıklamalar. (S. Y. Baydur, Çev.). İstanbul: Sosyal Yayınlar.
Mütercim Âsım Efendi (2013). el-Okyânûsu’l-Basît fî Tercemeti’l-Kâmûsi’l-Muhît Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi, Cilt 1. M. Koç ve E. Tanrıverdi (Haz.). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
Pilatin, E. (2019). İslam Filozoflarına Göre Sofist Felsefe , Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Pilatin. E. (2020). Fahreddin Râzî’nin Sofistleri Eleştirisi: Kelâm Özelinde Bir İnceleme. Milel ve Nihal. 17(1), 111-135.
Saklan, B. (1994). Ebû Tâlib el-Mekkî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 10. Cilt. 239-240.
Uludağ, S. (2001). Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2022 Ender Büyüközkara (Author)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Yazarlar, çalışmalarının telif hakkını saklı tutar.
Bu dergide yayımlanan tüm içerikler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanmaktadır.
Bu lisans, uygun atıf yapılması koşuluyla çalışmaların serbestçe kullanılmasına, paylaşılmasına ve çoğaltılmasına izin verir.
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
