Onto-vicdan ya da Vicdanın Asaleti

Öz

Bu çalışma, René Descartes ile modern felsefede öne çıkan özne merkezli paradigmanın eleştirisini, “onto-vicdan”  ve  “vicdanın asaleti” kavramları çerçevesinde incelemektedir. Özne merkezcilik, varoluşu öznenin kurucu faaliyetine indirgerken, varoluşda daralmaya gitmektedir. Bu nedenle çalışma, yalnızca ontolojik bir dönüşü değil, varoluşla ilişki kurma imkânının yeniden  düşünülmesini önermektedir. Bu  bağlamda,  burada  geliştirilen  “onto-vicdan” yaklaşımı, vicdanı öznel bir yetenek olarak değil, insanlarda varlığın tezahürü olarak yorumlamaktadır. Vicdan psikolojik bir deneyim değildir; varlığın kendini ortaya koyduğu biçimdir. “Vicdanın asalet”i ise, varlığın en doğrudan şekilde ortaya çıktığı boyutu ifade eder. Bu yaklaşım, varlığın önceliğini  savunan  Molla Sadra’nın ontolojisiyle kısmen paralellik gösterirken, onu etik ve fenomenolojik bir çerçeve aracılığıyla genişletir. Çalışma, Muhammed İkbal ve Martin Heidegger’in  düşüncelerini  karşılaştırmalı bir şekilde inceler. Çalışma, her iki düşünürün de Kartezyen öznelciliği  aşmaya  çalıştığını ve insanlığı Varlığın kurucu merkezi olarak değil, Varlığın kendini gösterdiği bir olasılık alanı olarak konumlandırdığını ortaya koymaktadır. İkbal’in  “khudi”  kavramı  ve  Heidegger’in “Dasein”  kavramı, özne merkezli düşünceye alternatif olarak varlığın dinamik bir kavrayışını sunmaktadır.