İbn Sînâ’ya Göre Ahlâkîn Temellendirilmesi
Teorik ve Pratik Akıl ile Ölçülülüğün İşlevi
Anahtar Kelimeler:
İslâm Felsefesi- İbn Sinâ- Teorik Akıl- Pratik Akıl- ÖlçülülükÖz
Ahlâkî eylemin ortaya çıkması için aklı zorunlu kıstas olarak gören İbn Sinâ, insanın nihâî amacına paralel olarak eylemlerinin teorik ve pratik akla uygun olması gerektiğini düşünür. O, entelektüel faaliyetin yanı sıra, pratik eylemlerimizin ifrat ve tefritten uzak, orta hâl üzere olması gerektiğini düşünür; böylece, hem zihnen hem bedenen ahlâklı olmanın tamamlanmışlığını tarif eder. İbn Sinâ, insanı ruhen ve bedenen bir bütün olarak görür, mutluluk için hem bedenle ilgili hem de ruhla ilgili erdemlere ehemmiyet göstermek gerektiğini iddia eder. İbn Sinâ ahlâkî ve zihnî yönden tekâmülün sağlanması için bedenin ıslah ve arınmasının gerektiğini söyler. Bunun için, insana en çok felsefe, dua, ibadet ve zikirler yardımcı olabilir; çünkü o ancak bunlar aracılığıyla tümel ilkelerin bilgisini elde etme istidadına sahip olabilir. İnsan için nihâî mutluluğun yolu, tümellerin ve Zorunlu Varlık bilgisini elde etmekten geçer. Bu çalışmada, İbn Sînâ’nın ahlâk düşüncesi entelektüel ve mistik boyutlarıyla ele alınarak, Platon ve Aristoteles gibi selefleriyle, Kant gibi halefleriyle mukayeseli biçimde incelenmiştir. Böylelikle, bu çalışma İbn Sinâ’nın düşünce tarihinde ahlâkî açıdan konumunu belirlemeyi amaçlamaktadır.
Referanslar
Alantar, N. (2013). Mistik bilim. Sınır Ötesi Yayınları.
Alpina, T. (2024). İbn Sinâ psikolojisinin yapısı: Konu, tanım, fiil (E. Akdeniz, Çev.). Klasik Yayınları.
Aristoteles. (1995). Retorik (M. H. Doğan, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Aristoteles. (1997). Nikomakhos’a etik (S. Babür, Çev.). Ayraç Yayınları.
Aristoteles. (2010). Politika (M. Tuncay, Çev.). Remzi Kitabevi.
Aristoteles. (2017). Metafizik (Y. G. Sev, Çev.). Pinhan Yayınları.
Aristoteles. (2021). Ruh üzerine (Ö. Aygün & Y. G. Sev, Çev.). Pinhan Yayınları.
Çağlar, A. (1994). İbn-i Sina felsefesinde ahlâk. M. Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6, 29–38.
Chittick, W. C. (2010). Kozmos’taki tek hakikat (Ö. Çolakoğlu, Çev.). Sufi Kitap.
Davidson, H. A. (1992). Alfarabi, Avicenna and Averroes on intellect. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780195074239.001.0001
Dînânî, Ğ. İ. (2024). İbn Sinâ söyleşileri (A. Dursunoğlu & A. Söğüt, Çev.). Önsöz Yayınları.
Gutas, D. (2010). İbn Sînâ’nın mirası (M. C. Kaya, Çev.). Klasik Yayınları.
Gutas, D. (2014). Avicenna and the Aristotelian tradition: Introduction to reading Avicenna’s philosophical works. Brill. https://doi.org/10.1163/9789004451100
Heimsoeth, H. (1986). Kant’ın felsefesi (T. Mengüşoğlu, Çev.). Remzi Kitabevi.
İbn Sînâ. (1953). Aşkın mahiyeti hakkında risale (A. Ateş, Çev.). İbrahim Horoz Basımevi.
İbn Sînâ. (2011). Mutluluk ve insan nefsinin cevher olduğuna ilişkin on delil (F. Toktaş, Çev.). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
İbn Sînâ. (2013a). Kitâbu’ş-Şifâ: Metafizik II (E. Demirli & Ö. Türker, Çev.). Litera Yayıncılık.
İbn Sînâ. (2013b). En-Necât (K. Şenel, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
İbn Sînâ. (2013c). İşaretler ve tembihler (M. Macit, A. Durusoy & E. Demirli, Çev.). Litera Yayıncılık.
İbn Sînâ. (2014). Risale fi’l birr ve’l-ism (G. Deniz, Çev.). Diyanet İlmi Dergi, 50(1), 229–243.
İbn Sînâ. (2017). Hayy bin Yakzân: Keşifler (Ş. Yaltkaya, Çev.). Büyüyenay Yayınları.
İbn Sînâ. (2019). Ta’likat: Felsefi-bilimsel fragmanlar I (İ. Hanoğlu, Çev.). Elis Yayınları.
İbn Sînâ. (2023). Nefsin hâlleri: Nefsin ölümsüzlüğü ve dönüş yeri hakkında risale (Ö. A. Yıldırım, Çev.). Litera Yayınları.
Kant, I. (1993). Arı usun eleştirisi (A. Yardımlı, Çev.). İdea Yayınları.
Kant, I. (2002). Ahlâk metafiziğinin temellendirilmesi (İ. Kuçuradi, Çev.). Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.
Kant, I. (2014). Prolegomena (A. Yardımlı, Çev.). İdea Yayınları.
Kant, I. (2016). Pratik aklın eleştirisi (İ. Kuçuradi, Ü. Gökberk & F. Akatlı, Çev.). Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.
Kılıç, E. (2022). İbn Sînâ felsefesinde ahlâkî öznellik. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 6(2), 609–624. https://doi.org/10.32711/tiad.1166473
McGinnis, J. (2019). İbn Sinâ (E. B. Şaman, Çev.). Klasik Yayınları.
Platon. (2016). Gorgias. In M. C. Anday (Çev.), Diyaloglar (s. 47–135). Remzi Kitabevi.
Platon. (2018). Devlet (S. Eyüboğlu & M. A. Cimcoz, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları.
Preus, A. (2007). Historical dictionary of ancient Greek philosopy. The Scarecrow Press.
Sühreverdî, Ş. (2012). İşrak felsefesi (Hikmetü’l-İşrâk) (T. Uluç, Çev.). İz Yayınları.
Türker-Küyel, M. (1997). İbn Sînâ’nın felsefesi ve ahlâk anlayışı. Erdem, 9(27), 1279–1287.
Wedin, M. V. (1999). Aristotle. In R. Audi (Ed.), The Cambridge dictionary of philosophy (s. 44–51). Cambridge University Press.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Büşra Bilgin (Author)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Yazarlar, çalışmalarının telif hakkını saklı tutar.
Bu dergide yayımlanan tüm içerikler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanmaktadır.
Bu lisans, uygun atıf yapılması koşuluyla çalışmaların serbestçe kullanılmasına, paylaşılmasına ve çoğaltılmasına izin verir.
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
